Home Nastanak

User Menu

CePPEI glasnik


Prijava


Primati HTML?

Joomla :
Nastanak PDF Ispis E-mail

Evolucija evropske ideje

U savremenom, prije svega geopolitičkom značenju, najrasprostranjeniju definciju Europe/Evrope brzo nakon Drugog svjetskog rata, dali su bivši francuski predsjednik Šarl de Gol/Charles de Gaulle, njegov njemački kolega Konrad Adenauer i tadašnji britanski premijer Vinston Čerčil/Winston Churchil, kada su poneseni konačnom pobjedom nad fašizmom, počeli zanosno govoriti o “Evropi od Urala do Atlantika”. Ideja je bila stvaranje zajednice zapadnoevropskih država kako bi se zauvijek izbjeglo vraćanje stravične ratne prošlosti, koja se između Francuske i Njemačke u roku od 80-tak godina ponavljala tri puta. Prije ove dvojice velikih državnika, još u periodu između dva svjetska rata, sličnu Evropu, i još veću, priželjkivao je i Adolf Hitler, ali on je do takvog cilja, kao što će ostati zapamćeno – umjesto saradnje, solidarnosti, zajedništva i zajedničkih organa upravljanja - bezuspješno pokušao doći ‘vatrom i mačem.

Sa historijskog i socio-kulturološkog stanovišta, Evropa je bila i jeste sve ono što je obuhvaćeno evropskom civilizacijom u potpunom njenom bogatstvu i šarolikosti, u najrazličitijim varijacijama. A u ekonomsko-političkom pogledu, Evropu danas čine najmanje tri različite grupe zemalja i društveno-političkih sistema koji u njima preovlađuju:
 
• Relativno koherentna zajednica razvijenih i srednje razvijenih zapadnih, centralno-evropskih i mediteranskih zemalja koje su - “zajedničkim vrijednostima” kao što su demokratija, ljudska prava i građanske slobode – međusobno povezane kroz zajedničke institucije Evropske unije;

Centralno-evropski blok država koje su nekada činile Habzburšku monarhiju i koje, diskretno ali po svaku cijenu, pokušavaju da naglase historijsko-kulturološku razliku između sebe i istočne Evrope kojoj pripadaju Rusija, Ukrajina, Rumunija i Bugarska,

 

Od utopije do stvarnosti

Osim pojmovnog određenja s kojim smo i započeli ovaj Vodič, za Evropsku uniju se danas može reći da od Mastrihtskog ugovora o Uniji iz 1993. godine postaje sve više jedinstvena nadnacionalna ekonomska, politička, carinska, monetarna, a sve više i odbrambeno-sigurnosna integracija država koje geografski pripadaju evropskom prostoru. A ovakva kakva je danas, izrasla je na idejama evropskih integralista-utopista iz 19. stoljeća.

Prije nego što je ideja ujedinjenja Evrope poprimila oblike prvorazrednog političkog projekta i postala ciljem najrazvijenijih zemalja Starog kontinenta, ona je dugo u krugovima evropskih filozofa, pisaca i drugih navjestitelja budućnosti živjela isključivo kao simbol humanosti i otpora prema brutalnostima tragičnih konflikata koji su potresali Evropu u prvoj polovini 20. stoljeća. Među prvacima intelektualne elite tadašnje Evrope, i čuveni francuski pisac Viktor Igo/Victor Hugo (1802-1885) maštao je, pisao i govorio o “Ujedinjenim Državama Evrope”. Ali i njegove i sve druge humanističke ideje izgarale su u brojnim međudržavnim konfliktima između ondašnjih velikih sila ili monarhija, uključujući i dva stravična svjetska rata.

Totalitarizam iz vremena svjetskih ratova, međutim, još više je zahuktavao i ideje pacifista o zajedničkom životu u miru na evropskom Kontinentu, koje su sve više nadjačavale nacionalne suprotstavljenosti.

Italijanski federalist Altiero Spineli/Altierro Spinelli i njegov francuski istomišljenik, Žan Monet/Jean Monnet, bili su na čelu dviju najvažnijih intelektualnih struja toga vremena koje su Evropu budućnosti vidjeli kao ekonomsko-politički, finansijski i vojno “vrhunski organiziranu” federalnu zajednicu. Te dvije struje definirale su proces evropskih integracija na federalističkom konceptu koji se temeljio na dijalogu i komplementarnosti među lokalnim, regionalnim, nacionalnim i evropskim vlastima, te na funkcionalističkom načelu o postupnom prijenosu suverenih prava na zajedničke nacionalne i regionalne nositelje vlasti. Polazilo se od principa da u takvoj zajednici država mora postojati i zajednička evropska vlast utemeljena na demokratskim i neovisnim ustanovama, nadležnima za odlučivanje na područjima na kojima je zajedničko djelovanje efikasnije nego pojedinačno, kao što su unutrašnje tržište, monetarni sustav, međusobne ekonomske i socijalne veze te zajednička vanjska politika i sigurnost.

Pronaći formulu po kojoj će nekada oštro konfrontirane Njemačka i Francuska živjeti u miru, predstavljalo je temeljni politički prioritet evropske elite i najglasnijih evropskih integralista između dva svjetska rata, jer je svima bilo poznato da je samostalni francuski pokušaj (1914. godine) da obuzda tada osionu Njemačku, završio ratnom katastrofom internacionalnih razmjera. Koegzistencija, mir i vezivanje zvaničnog Berlina za jake zajedničke institucije koje bi i za Nijemce bile izazovne i prihvatljive, bilo je jedino dugoročno rješenje. Nova zajednica evropskih država je upravo tome mogla najviše pridonijeti i bila je glavnim početnim motivom njenog stvaranja.

Najsnažniji poticaj evropskim integracijama nakon Drugog svjetskog rata dao je tadašnji konzervativni britanski premijer i najveća britanska politička ličnost 20. stoljeća, Vinston Čerčil/Winston Ledonard Spencer Churchil (1874-1965). Polazeći od utopističkih ideja evropskih integralista, on je 19. septembra 1946. godine, poznatim govorom u Cirihu/Zürich, prvi među evropskim državnim prvacima, nedvosmisleno pozvao evropske lidere da «na temeljima partnerstva» stvore Ujedinjene Države Evrope, «u čemu bi lidersku ulogu imali Francuska i Zapadna Njemačka».

Vjerovatno niko tada nije mogao sagledati šta bi u konačnici takva inicijativa mogla donijeti, imajući u vidu da je izgovorena samo godinu dana nakon najstrašnijeg rata na tlu Evrope, rata koji je u gotovo svim evropskim i mnogim izvanevropskim zemljama ostavio milione žrtava, pustoš i velike ljudske patnje. Čerčilove su vizije u tom razdoblju uglavnom temeljene na federalističkim idejama austro-ugarskog grofa Ričarda Kalergija/Richard Coudenhove-Kalergi (1894-1972) koji se, nakon okončanja Prvog svjetskog rata, pretežito na političkoj platformi stvaranja Švajcarske unije iz 1848. zalagao za stvaranje slobodne i ujedinjene Panevropske zajednice država, čemu je u cjelosti posvetio i svoju prvu knjigu-manifest pod istovjetnim naslovom (Pan-Evropa). Knjiga je objavljena 1923. godine, kada je Čerčil, već sa pedesetak godina života i zapaženom ulogom u podršci cionističkom pokretu u Palestini, bio u punoj političkoj zrelosti.

U odnosu na Kalergija, tadašnji vrlo uticajni francuski ekonomist i biznismen međunarodne reputacije, Žan Mone/Jean Monnet (1888-1979) imao je između dva svjetska rata tehnokratsko-ekonomistički pristup ujedinjenju Evrope. U ulozi de Golovog/de Gaulle opunomoćnika za obnovu i razvoj francuske ekonomije nakon Drugog s.r., Mone je već 1949. pokrenuo inicijativu za otklanjanje novih mogućih njemačko-francuskih trvenja zbog strateški važne rudarsko-čeličarske Rurske/Ruhr oblasti. Predložio je da se na principu međuzavisnosti između proizvodnje i prerade ugljena i čelika, ustanove zajedničke ovlasti nad ovom industrijom. Već u proljeće 1950. godine svoj prijedlog je zvanično predao tadašnjem francuskom ministru vanjskih poslova Robertu Šumanu/Schuman (1886-1963), koji ga je u formi prijedloga o stvaranju Evropske zajednice za ugljen i čelik (poznatog pod nazivom Šumanova deklaracija) zvanično predstavio francuskom parlamentu i vladi 9. maja iste godine. Od tada se taj datum obilježava kao Dan Evrope jer su tada, smatra se, udareni temelji današnje Evropske unije. Sam Šuman je tom prilikom rekao da će “solidarnost između dvije zemlje, uspostavljena kroz zajedničku produkciju, pokazati da je novi rat između Francuske i Njemačke ne samo nezamisliv, već i stvarno nemoguć”. Ovakvom izazovu brzo su se pridružile Italija i zemlje Beneluksa (Belgija, Nizozemska i Luksemburg), a za mjesto potpisa zajedničkog sporazuma određen je Pariz. Čin potpisivanja osnivačke Deklaracije obavljen je 18. aprila 1951. godine, a formalni početak funkcioniranja Evropske zajednice za ugalj i čelik mjeri se od 10. avgusta 1952. godine.

Opravo onako kako su i zagovarali vizionarski umovi tadašnje Evrope, “Schumanov plan” se zasnivao na uspostavi čvrstih solidarnih veza između Njemačke i Francuske u proizvodnji i distribuciji uglja i čelika, kako bi se ove strateške robe za obje zemlje “zauvijek stavile pod kontrolu i upravljanje posebnog evropskog tijela – zajedničke Visoke vlasti” iz koje su kroz protekle decenije ‘izrasli’ i ovovremeni organi i tijela Evropske unije koji se bave najrazličitijim poslovima od zajedničkog interesa.

Današnju Evropsku uniju Francuzi mogu slobodno smatrati ishodištem svoje početne vanjsko-političke inicijative nakon Drugog svjetskog rata, koja je vremenom postala i centralni projekat njihove politike prema Evropi - politike koja je u ciklusima imala i primarno liderske ambicije u odnosu na ostale države članice. Ali, upravo principom ravnopravnog sudjelovanja u institucijama EU, i posthitlerovskoj Njemačkoj se otvaralo očekivano prostranstvo za miroljubive i konstruktivne odnose sa svim zemljama članicama, čiji se broj neprestano uvećavao. Ideja Zajednice jednakih, sa jakom zajedničkom vlašću, institucijama i regulativama postala je sve privlačnija i Nijemcima. Štaviše, protokom vremena, francuski eurofederalizam je znao i varirati, ali njemački koncept federalne demokratije konstantno je podržavan od njemačkih političara bez obzira na ideološko-stranačko ishodište. Utoliko je ideja o ujedinjenju Evrope bila genijalnija.

Izmjenama Ustava ujedinjene Njemačke, koje su izvršene već 1992. godine, pripadnost federalnoj Evropi još jednom je potvrđena kao njemački dugoročni izbor, a odluka o konsolidaciji Unije uvođenjem jedinstvene valute eura, najjača je potvrda njemačke i francuske opredijeljenosti ka jačanju zajedničkih funkcija, institucija i kolektivne sigurnosti.

 


Zemlje Zapadnog Balkana, kojeg tvore nekada najnerazvijenija evropska zemlja – Albanija i novoformirane države na prostoru bivše Jugoslavije – Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Makedonija, Srbija i Crna Gora, a od 17. februara 2008. i Kosovo koje je, uz podršku Sjedinjenih Američkih Država i Evropske unije, na taj dan proglasilo nezavisnost.

 

Pretraga

Developed by SERDA team ~ Copyright 2009 SERDA d.o.o. Sarajevo